BÀI 26: QUẦN XÃ SINH VẬT

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS hoạt động cặp đôi nghiên cứu mục I, quan sát Hình 26.1 và trả lời câu hỏi: Hãy chỉ ra tên các loài sinh vật và mối quan hệ giữa các sinh vật trong Hình 26.1, từ đó phát biểu khái niệm quần xã.

- Để củng cố kiến thức, GV yêu cầu HS tiếp tục thảo luận trả lời câu hỏi hộp Dừng lại và suy ngẫm SGK tr.142:

1. Người ta thu thập các loài động vật từ nhiều nơi khác nhau rồi đem nuôi nhốt chung ở một địa điểm nhất định như vườn thú Hà Nội. Tập hợp các loài động vật đó có được gọi là quần xã không. Giải thích.

2. HS sử dụng Chatbot AI, lấy ví dụ về quần xã sinh vật và giải thích tại sao em gọi đó là quần xã. Đối chiếu với kết quả của GV.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn của GV.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV mời đại diện nhóm trình bày.

Hướng dẫn trả lời câu hỏi thảo luận hình thành kiến thức: Các loài sinh vật: bò, vịt, chim sẻ, các loài thực vật như cỏ, cây chuối,... Các loài sinh vật này có các mối quan hệ như bò ăn cỏ, chim sống trên cây,...

Hướng dẫn trả lời câu hỏi củng cố:

1. Các loài động vật bị nuôi nhốt trong vườn thú mặc dù gồm nhiều loài, được nuôi trong cùng không gian (vườn thú), tại một khoảng thời gian nhất định, tuy nhiên giữa chúng không có mối quan hệ về dinh dưỡng, nơi ở do chúng được nuôi nhốt trong những khu vực riêng và được con người cung cấp thức ăn, nước uống hằng ngày → không mang đầy đủ các dấu hiệu đặc trưng của quần xã → không phải là quần xã.

2. Ruộng lúa tập hợp nhiều loài khác nhau: lúa, ốc bươu vàng, cá chép, sâu rầy, bèo,...; sống trong cùng không gian và khoảng thời gian nhất định; giữa các loài có mối quan hệ qua lại, gắn bó với nhau như một thể thống nhất: ốc bươu vàng đẻ trứng lên thân cây lúa, cá chép giúp diệt các loại ốc hay sâu, rầy hại lúa,... Do đó, ruộng lúa là quần xã sinh vật.

- Các HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét, đánh giá.

- GV chuẩn kiến thức và yêu cầu HS ghi chép.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

Nội dung bổ sung năng lực số:
- GV yêu cầu HS nhập câu lệnh AI: “Hãy nêu một ví dụ về quần xã sinh vật gần gũi với đời sống và giải thích vì sao đó là quần xã.”
- HS không chép nguyên câu trả lời của AI mà dùng các tiêu chí trong SGK để kiểm chứng: có nhiều quần thể khác loài, cùng sống trong không gian/thời gian xác định và có mối quan hệ dinh dưỡng hoặc nơi ở.
- HS chỉnh sửa câu trả lời bằng ngôn ngữ của mình trước khi trình bày.
6.2.NC1a: HS biết sử dụng AI như công cụ hỗ trợ giải thích khái niệm, không thay thế hoạt động phân tích khoa học.

I. KHÁI NIỆM QUẦN XÃ SINH VẬT

- Khái niệm: Quần xã bao gồm những quần thể khác loài, cùng sống trong một không gian, thời gian, gắn bó với nhau bằng mối quan hệ dinh dưỡng và nơi ở.

- Ví dụ: rừng mưa nhiệt đới, đồng cỏ, rừng thông, ruộng lúa, ao cá,...

- Quần xã là một hệ thống mở có khả năng tự điều chỉnh.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV sử dụng kĩ thuật dạy học mảnh ghép:

* Vòng 1: Hình thành nhóm chuyên gia (10 phút)

- GV chia lớp thành 4 nhóm:

Nhóm chuyên gia 1: Tìm hiểu về đặc trưng thành phần loài của quần xã.

Nhóm chuyên gia 2: Tìm hiểu về đặc trưng về độ đa dạng của quần xã.

Nhóm chuyên gia 3: Tìm hiểu về cấu trúc không gian trong quần xã.

Nhóm chuyên gia 4: Tìm hiểu về cấu trúc dinh dưỡng trong quần xã.

- Mỗi HS tìm hiểu thông tin, ghi lại ý kiến cá nhân, sau đó lần lượt trình bày (như một chuyên gia) về nội dung mình tìm hiểu.

* Vòng 2: Hình thành nhóm mảnh ghép (5 phút)

- GV tiến hành tạo nhóm mảnh ghép, sao cho trong nhóm có ít nhất một thành viên từ mỗi nhóm chuyên gia.

- Yêu cầu HS chia sẻ thông tin, thảo luận và hoàn thành Phiếu học tập số
A.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Quan sát quá trình hoạt động của các nhóm; gợi ý và định hướng cho HS ở các nhóm chuyên gia:

Nhóm chuyên gia 1: Gợi ý HS nhận xét về số loài có mặt trong quần xã, từ đó hình thành khái niệm thành phần loài của quần xã; kể tên những nhóm loài có mặt trong quần xã, xác định loài ưu thế, loài đặc trưng, loài chủ chốt. Đặt vấn đề: Nếu trong rừng mưa nhiệt đới, một loài ưu thế hoặc loài chủ chốt bị loại ra khỏi quần xã thì cấu trúc thành phần loài của quần xã có bị biến đổi không?

Nhóm chuyên gia 2: Gợi ý HS quan sát Hình 26.3 và trả lời câu hỏi 2 hộp dừng lại và suy ngẫm. Một quần xã có độ đa dạng cao khi thỏa mãn hai yêu cầu:

+ Số lượng loài nhiều hơn.

+ Độ phong phú của các loài trong quần xã tương đương nhau.

Nhóm chuyên gia 3:

+ Gợi ý HS tìm hiểu ví dụ về cấu trúc không quan theo chiều thẳng đứng: sự phân tầng rừng mưa nhiệt đới hay ao cá,...

+ Gợi ý HS quan sát Hình 26.4 và thảo luận vì sao đi từ chân núi lên đỉnh núi sẽ thấy thảm thực vật rất khác nhau, ruộng lúa cũng được làm thành từng bậc,... nhưng phân bố như vậy lại thuộc kiểu phân bố theo chiều ngang. Dẫn dắt tìm hiểu ứng dụng vào bố trí cây trồng, vật nuôi theo chiều ngang.

Nhóm chuyên gia 4: Gợi ý HS liên hệ lại kiến thức đã học ở bậc THCS tìm hiểu về mối quan hệ thực ăn giữa các loài sinh vật trong quần xã.

- Tiến hành tạo các nhóm mảnh ghép.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời các nhóm trình bày Phiếu học tập số
A.

- GV tổ chức đánh giá cho các nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá bài trình bày của các nhóm, thái độ làm việc của HS trong nhóm.

- GV chuẩn kiến thức, yêu cầu HS ghi chép vào vở.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

Nội dung bổ sung năng lực số:
- Trước khi hoàn thành Phiếu học tập số 1, mỗi nhóm chuyên gia được GV cung cấp bộ học liệu số gồm hình ảnh/sơ đồ về rừng mưa nhiệt đới, ao hồ, ruộng lúa, quần xã biển và chuỗi thức ăn.
- HS xác định nhu cầu thông tin cần tìm theo nhiệm vụ nhóm: thành phần loài, độ đa dạng, cấu trúc không gian hoặc cấu trúc dinh dưỡng.
- HS có thể sử dụng internet/học liệu điện tử để tìm thêm một ví dụ minh họa, nhưng phải ghi rõ nguồn và đối chiếu với SGK.
A. 1.NC1a: HS xác định được nhu cầu thông tin và lựa chọn từ khóa tìm kiếm phù hợp với đặc trưng quần xã cần phân tích.
A. 1.NC1b: HS khai thác dữ liệu hình ảnh, sơ đồ và học liệu số để hoàn thành nhiệm vụ nhóm.

II. CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

Phiếu học tập số 1 - Đính kèm dưới hoạt động.

Sản phẩm số bổ sung:
- Phiếu học tập số 1 được hoàn thiện kèm ít nhất 01 hình ảnh/sơ đồ số minh họa cho đặc trưng quần xã mà nhóm phụ trách.
- HS trình bày ngắn gọn vì sao hình ảnh/sơ đồ đã chọn phù hợp với nội dung kiến thức.

Trường: ……………………………………………………………………………….

Lớp: …………………………………………… Nhóm: …………………………….

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Tìm hiểu các đặc trưng cơ bản của quần xã

Đọc thông tin mục II SGK trang 142 – 144, tìm hiểu các đặc trưng cơ bản của quần xã và hoàn thành bảng sau:

- Thể hiện qua số lượng loài trong quần xã.

- Loài ưu thế là loài có số lượng lớn nhất hoặc sinh khối trong quần xã.

- Loài đặc trưng chỉ phân bố hoặc tập trung nhiều ở một số sinh cảnh nhất định. Trong nhiều trường hợp, loài đặc trưng trùng với loài ưu thế.

- Loài chủ chốt là loài có vai trò kiểm soát, khống chế sự phát triển của loài khác và quyết định sự ổn định của quần xã (thông qua vai trò dinh dưỡng hoặc ổ sinh thái của chúng).

- Các loài cây gỗ trong rừng mưa nhiệt đới, các loài cỏ trên đồng cỏ,...

- Ở vùng đất ngập nước ven biển, các loài đước, sú, vẹt là loài đặc trưng của quần xã sinh vật này đồng thời cũng là loài ưu thế.

- Sư tử là loài chủ chốt trên đồng cỏ, chúng kiểm soát kích thước các quần thể động vật ăn thực vật như ngựa vằn, hạn chế sự sinh trưởng quá mức của những quần thể này.

- Độ đa dạng của quần xã được thể hiện qua số lượng loài trong quần xã và độ phong phú của quần xã.

- Độ phong phú của quần xã là tỉ lệ số cá thể của mỗi loài so với tổng số cá thể trong quần xã.

- Độ đa dạng của quần xã thay đổi theo vĩ độ, độ sâu, độ cao, khoảng cách so với bờ.

- Độ đa dạng càng lớn, quần xã càng ổn định.

Hai quần xã giả định A, B có số lượng loài giống nhau nhưng độ phong phú khác nhau nên độ đa dạng của hai quần xã khác nhau.

- Cấu trúc không gian là sự phân bố cá thể của tất cả các loài trong quần xã.

- Phân bố theo chiều thẳng đứng: quần xã dưới nước, trong đất và rừng (phân tầng).

- Phân bố theo chiều ngang: các loài sinh vật trong quần xã phân bố theo vành đai, tương ứng với những thay đổi của môi trường.

a) Phân bố theo chiều thẳng đứng: Ở rừng mưa nhiệt đới, thực vật phân tầng theo nhu cầu ánh sáng của mỗi nhóm loài. Sự phân tầng của thực vật dẫn tới sự phân tầng của các loài động vật như chim, côn trùng, sống trên tán lá, linh trưởng, sóc leo trèo trên cành cây, một số loài bò sát, giun tròn,... sống trên mặt đất hay trong các tầng đất khác nhau.

b) Phân bố theo chiều ngang: Phân bố từ ven bờ tới khơi xa, từ đồng bằng đến vùng núi, từ chân núi đến đỉnh núi.

- Cấu trúc dinh dưỡng là đặc điểm về mối quan hệ thức ăn giữa các loài sinh vật trong quần xã.

- Sinh vật sản xuất là những sinh vật tự dưỡng, gồm thực vật và một số vi sinh vật tự dưỡng.

- Sinh vật tiêu thụ sử dụng năng lượng có sẵn trong các chất hữu cơ từ những sinh vật khác cho các hoạt động sống. Chủ yếu là động vật.

- Sinh vật phân giải chuyển hóa các chất hữu cơ thành các chất vô cơ; khép kín vòng tuần hoàn vật chất. Chủ yếu là các vi khuẩn, nấm,...

Trong một quần xã đồng cỏ:

Thực vật → chuột → rắn → đại bàng → nấm và vi khuẩn phân giải.

- Sinh vật sản xuất: thực vật.

- Sinh vật tiêu thụ: chuột, rắn, đại bàng.

- Sinh vật tiêu thụ: nấm và vi khuẩn phân giải.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu các các mối quan hệ trong quần xã

- GV chuẩn bị các thẻ hình về các mối quan hệ giữa các loài trong quần xã sinh vật (Đính kèm dưới hoạt động).

- GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm khoảng 4 - 6 HS.

- GV phát thẻ hình và bảng phụ cho các nhóm.

- Các nhóm có thời gian 1 phút đọc bảng 26.1.

- Yêu cầu các nhóm HS sắp xếp các thẻ hình vào vị trí thích hợp trong bảng nhóm trong thời gian (5 phút) - Phiếu học tập số 2 đính kèm dưới hoạt động.

- GV yêu cầu HS thảo luận trả lời câu hỏi hộp Dừng lại và suy ngẫm SGK tr.147:

1. Quan sát Hình 26.5c, xác định loài nào có lợi, loài nào không có lợi cũng không bị hại.

2. Phân biệt mối quan hệ cộng sinh với quan hệ hợp tác.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu sự phân li ổ sinh thái

- GV chiếu video về ổ sinh thái và Hình 26.6.

- Sử dụng kĩ thuật Think - Pair - Share, yêu cầu trả lời câu hỏi:

1. Thế nào là ổ sinh thái?

2. Quan sát Hình 26.6, mô tả sự phân li ổ sinh thái. Từ đó, cho biết sự phân li ổ sinh thái có vai trò như thế nào trong quần xã.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS nghiên cứu nội dung SGK và thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn của GV.

- Nhiệm vụ 1: GV bấm thời gian, quan sát hoạt động của các nhóm.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV sử dụng https://wheelofnames.com/ mời một nhóm đại diện trình bày Phiếu học tập và mô tả khái quát về đặc điểm của các mối quan hệ.

1. Loài có lợi: dương xỉ tổ chim; loài không có lợi cũng không có hại: cây gỗ.

2. Cộng sinh là quan hệ sống chung, gắn bó mật thiết giữa hai hay nhiều loài và nhất thiết cần cho sự tồn tại của các loài tham gia.

Hợp tác: không nhất thiết cần cho sự tồn tại của các loài tham gia.

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi:

2. Loài I và loài II có nhu cầu về thức ăn tương đối giống nhau, hai ổ sinh thái gần trùng nhau và có thể xảy ra hiện tượng loại trừ lẫn nhau. Để cùng tồn tại trong quần xã, loài II đã thay đổi ổ sinh thái dẫn đến sự phân li ổ sinh thái.

→ Sự phân li ổ sinh thái cho phép các loài có giới hạn của nhiều nhân tố sinh thái giống nhau cùng tồn tại trong một quần xã.

- Các nhóm khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và đánh giá.

- GV chuẩn kiến thức, yêu cầu HS ghi chép.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

Nội dung bổ sung năng lực số:
- GV có thể chuyển các thẻ hình thành thẻ hình số trên PowerPoint/Canva hoặc Padlet để HS kéo thả vào nhóm quan hệ phù hợp.
- Khi tìm hiểu ổ sinh thái, HS quan sát video/sơ đồ số về sự phân li ổ sinh thái giữa hai loài có nguồn thức ăn gần giống nhau.
- HS sử dụng AI với câu lệnh: “Hãy giải thích khái niệm ổ sinh thái bằng ví dụ dễ hiểu trong quần xã ao hồ/rừng nhiệt đới.”
- HS đối chiếu câu trả lời của AI với SGK, chỉ giữ lại nội dung đúng và bổ sung ví dụ phù hợp.
A. 1.NC1b: HS khai thác video, hình ảnh và sơ đồ số để phân biệt các mối quan hệ trong quần xã và mô tả sự phân li ổ sinh thái.
6.2.NC1a: HS sử dụng AI để hỗ trợ giải thích khái niệm trừu tượng “ổ sinh thái”, đồng thời biết kiểm chứng thông tin bằng SGK.

III. MỐI QUAN HỆ TRONG QUẦN XÃ VÀ SỰ PHÂN LI Ổ SINH THÁI

1. Các mối quan hệ trong quần xã

Bảng 26.1. Các mối quan hệ trong quần xã - Đính kèm dưới hoạt động.

2. Ổ sinh thái

- Ổ sinh thái là không gian sinh thái mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái nằm trong giới hạn cho phép sự tồn tại, phát triển lâu dài của loài.

- Tiến hóa dẫn đến phân li ổ sinh thái có vai trò làm giảm sự cạnh tranh giữa các loài.

- Sự phân li ổ sinh thái cho phép các loài có giới hạn của nhiều nhân tố sinh thái giống nhau cùng tồn tại trong một quần xã.

Sản phẩm bổ sung:
- Bảng phân loại các mối quan hệ trong quần xã có minh chứng bằng hình ảnh số.
- Phần giải thích ổ sinh thái được HS chỉnh sửa sau khi đối chiếu giữa AI, SGK và thảo luận nhóm.

A. Nấm và tảo (địa y)

b) Bò và chim sáo

c) Dương xỉ tổ chim và cây gỗ

d) Hai cây thân gỗ

e) Ấu trùng bọ rùa sáu vằn và rệp

f) Cây tầm gửi và cây gỗ

g) Tảo và động vật thủy sinh

h) Trâu và cỏ

i) Cá sấu và chim choi choi

k) Giun sán và người

Trường: ……………………………………………………………………………….

Lớp: …………………………………………… Nhóm: …………………………….

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Tìm hiểu các mối quan hệ trong quần xã

Đọc thông tin mục III.1. Các mối quan hệ trong quần xã và hoàn thành bảng sau:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về loài ngoại lai

- GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm khoảng 2 - 4 HS.

- GV yêu cầu các nhóm HS: Sử dụng thiết bị có thể truy cập Internet tìm hiểu về một loài ngoại lai di nhập về Việt Nam (tên loài, môi trường sống, có lợi/có hại,...) trong thời gian 5 phút.

- GV yêu cầu HS trả lời câu 1 hộp Dừng lại và suy ngẫm: Vì sao loài du nhập thường tác động tiêu cực đến các loài bản địa?

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu một số tác động của con người đến quần xã và một số biện pháp bảo vệ

- GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, yêu cầu các nhóm thảo luận nêu một số tác động của con người đến quần xã sinh học, đồng thời đề xuất biện pháp bảo vệ.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 2 hộp Dừng lại và suy ngẫm: Lấy ví dụ về sự tuyệt chủng của một loài sinh vật do hoạt động khai thác quá mức của con người.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS nghiên cứu nội dung SGK và thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn của GV.

- GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV tổ chức cho các nhóm báo cáo và trả lời câu hỏi.

Hướng dẫn trả lời câu hỏi hộp Dừng lại và suy ngẫm:

1. Loài du nhập thường tác động tiêu cực đến các loài bản địa do:

+ Chúng khai thác quá mức con mồi.

+ Sau chúng không có loài ăn thịt kiểm soát số lượng.

+ Hoạt động sống của chúng có thể làm thay đổi sâu sắc các nhân tố vô sinh.

2. Khai thác quá mức các nguồn tài nguyên làm suy giảm nghiêm trọng số lượng các loài sinh vật, đồng thời phá huỷ môi trường sống tự nhiên cần thiết cho sự phát triển

của chúng dẫn tới hậu quả là nhiều loài sinh vật trên Trái Đất đã bị tuyệt chủng hoặc đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hiện hơn 31 000 loài trong số khoảng 30 triệu loài động, thực vật trên Trái Đất đang có nguy cơ tuyệt chủng, theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

+ Lần đầu tiên con người góp phần tạo ra một đợt tuyệt chủng có tính chất toàn cầu là

vào khoảng 15 000 – 25 000 năm trước. Qua săn bắn, con người đã tuyệt diệt gần 86%

giống thú lớn hơn 44 kg ở 3 lục địa: Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Australia.

+ Năm 1600, trên toàn thế giới đã ghi nhận sự tuyệt chủng của 700 động vật có xương

sống, không xương sống và thực vật có mạch.

+ Sách đỏ 2006 cũng ghi rằng 25% các loài bò sát và động vật có vú, 20% các loài lưỡng cư, 12% các loài chim, 10% các loài thực vật hiện có trên Trái Đất sẽ phải đối mặt với sự tuyệt chủng trong vòng 30 năm tới.

+ Gấu trúc, loài động vật đang có nguy cơ tuyệt chủng.

+ Chim cưu hay còn gọi là chim Dodo (loài đặc hữu của Cộng hòa Mauritius) đã bị tuyệt chủng vào năm 1662 do bị săn bắt quá mức.

- Các nhóm khác nhận xét, góp ý.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét và đánh giá.

- GV chuẩn kiến thức, yêu cầu HS ghi chép.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

Nội dung bổ sung năng lực số:
- Khi tìm hiểu loài ngoại lai, HS cần ghi lại nguồn thông tin đã sử dụng, ưu tiên website của cơ quan quản lí môi trường, tổ chức bảo tồn hoặc cơ sở dữ liệu khoa học.
- HS có thể sử dụng AI với câu lệnh: “Hãy phân tích tác động của ốc bươu vàng/rùa tai đỏ/tôm hùm đất đối với quần xã bản địa ở Việt Nam.”
- HS kiểm chứng câu trả lời AI bằng ít nhất một nguồn chính thống hoặc nội dung SGK trước khi báo cáo.
- Nhóm trình bày ngắn gọn theo cấu trúc: tên loài ngoại lai - nơi xuất hiện - tác động đến quần xã - biện pháp kiểm soát.
6.2.NC1a: HS biết khai thác AI để hỗ trợ phân tích vấn đề sinh thái thực tiễn nhưng không sử dụng AI như nguồn duy nhất.

IV. MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ BIỆN PHÁP BẢO VỆ QUẦN XÃ

1. Loài ngoại lai

- Loài ngoại lai là loài xuất hiện ở khu vực vốn không phải là môi trường sống tự nhiên của chúng. Ví dụ: ốc bươu vàng, trinh nữ móc, tôm hùm đất, rùa tai đỏ,...

- Loài du nhập thường tác động tiêu cực đến các loài bản địa do:

+ Chúng khai thác quá mức con mồi.

+ Sau chúng không có loài ăn thịt kiểm soát số lượng.

+ Hoạt động sống của chúng có thể làm thay đổi sâu sắc các nhân tố vô sinh.

2. Tác động của con người

- Phá rừng, chuyển đất rừng thành đất nông nghiệp gây xói mòn đất, lũ lụt, làm thay đổi khả năng điều hoà vòng tuần hoàn nước và khí hậu.

- Thay thế các hệ sinh thái tự nhiên bằng các hệ sinh thái nhân tạo có độ đa dạng rất thấp như hệ sinh thái đô thị, khu công nghiệp,...

- Khai thác quá mức tài nguyên sinh vật, vượt quá khả năng tự phục hồi của quần thể sinh vật khiến kích thước quần thể giảm mạnh xuống dưới mức tối thiểu dẫn đến sự tuyệt chủng hoặc đe dọa tuyệt chủng của nhiều loài.

- Sử dụng thiếu kiểm soát phân bón hoá học, thuốc trừ sâu trong trồng trọt, kháng sinh, chất kích thích sinh trưởng trong chăn nuôi cũng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh vật của quần xã.

3. Một số biện pháp bảo vệ quần xã

- Xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia, trung tâm cứu hộ động vật hoang dã.

- Xây dựng kế hoạch khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên đất, nước mặt, rừng.

- Bảo vệ rừng, khai thác hợp lí tài nguyên sinh vật.

- Bảo vệ, phục hồi những quần thể sinh vật có kích thước nhỏ hoặc suy thoái.

- Sử dụng các biện pháp kiểm soát sinh học thay thế cho kiểm soát hoá học.

- Kiểm soát chặt chẽ các loài sinh vật ngoại lai, thực hiện nghiên cứu, đánh giá tác động môi trường trước khi nhập nội sinh vật.